عرفان در حیات دینی مسیحی از آغاز پیدایش مسیحیت شکل گرفت و در طی تکون و تطور خود از دو منبع درونی و بیرونی اثر پذیرفت. این پژوهش درصدد برشمردن عناصر شکل دهنده عرفان مسیحی در سده های اولیه است که در دو بخش بررسی می شود: بخش اول به میراث یهودی، یعنی ارتباط تاریخی و محیطی دو جامعه یهودی و مسیحی، شباهت های آن دو جامعه در باب عقاید دینی، مراسم و آیین ها، تاثیر کتاب مقدس عبری و نقش فیلون، و سپس تاثیر ادیان رمزی و متونی چون دیداخه، متون مکاشفاتی و آپوکریفایی و نیز آیین های گنوسی و هرمسی بر عرفان مسیحی می پردازد و در ادامه به تاثیر مکاتب افلاطونی و نوافلاطونی در گرایش مسیحیت به عرفان اشاراتی می شود. در بخش دوم در بیان تحول درونی به تاثیر انجیل ها، تعالیم عرفانی مسیح، پولس و یوحنا اشاره شده است. این پژوهش نشان می دهد که عرفان مسیحی به رغم اثرپذیری از منابع بیرونی، بیشتر از انجیل ها و تعالیم عرفانی، اخلاقی و زندگی زهدانه مسیح متاثر بوده است.

این نوشتار ناظر به معرفی پدران صحرا، اندیشه ها، آموزه ها و ویژگی های عرفانی آنان است. در عرفان مسیحی تعدادی از پدران همانند آنتونی کبیر، پاخامیوس قدیس، یوحنا کاسین، ماکاریوس قدیس، اریجن، شمعون و ... به عنوان نمایندگان واقعی رهبانیت به شمار می روند به گونه ای که شرح حال و اقوال آنان دائر مدار عرفان مسیحی بوده و هست. از بین آنان آنتونی به عنوان بانی رهبانیت شرق در تعالیم خود تاکید ویژه ای بر گنوسیس (شناخت) داشت و از پاخامیوس قدیس به عنوان تدوین کننده قوانین رهبانیت یاد می شود. از ویژگی های عرفان پدران صحرا قداست مفهوم صحرا در ادبیات آنان و توجه ویژه شان به ریاضت، فقر، و طاعت است آنها مهمترین راه های کنترل نفس را روزه گرفتن، نیایش و دعا، مهمان نوازی و تواضع می دانستند، افزون بر این از دیگر صفات عرفان پدران صحرا می توان به محبت، توکل، پارسایی، عشق به فقرا، عشق به مسیح، صبور بودن، قرائت کتاب مقدس، اعتقاد به تثلیث و مهار خشم اشاره کرد.

عرفان مسیحی آلمانی، جنبشی درون گرا و مذهبی است که در دوران گوتیک از قرن دوازدهم تا قرن پانزدهم، به ویژه در زمان شکوفایی آن یعنی قرن سیزدهم و چهاردهم شکل گرفته است. این بینش دینی، همان طور که از نامش پیدا است، در سرزمینهای آلمانی زبان به وجود آمد و آثار مدون آن به زبان آلمانی است. فروپاشیدن فرهنگ شهسواری درباری از سویی و پدیده هایی مانند بلایای طبیعی از سوی دیگر، زمینه مساعدی برای انسجام عرفان مسیحی آلمانی گردید. تحول اجتماعی مورد بحث، براساس علوم دینی قدیسین مسیحی و حکمت مَدرسی و عرفان نوافلاطونی پایه ریزی شد و قواعد فرقه دومینیکی به آن تکامل بخشید. جنبش مذکور نخست در میان زنان و مردان روحانی و به خصوص در دیرها رواج داشت؛ اما به تدریج روحانیون خارج از دیرها و افراد غیر روحانی را هم در بر گرفت. در این راستا، عرفان زنان، عرفانی احساسی و تجربی، و عرفان مردان، عرفان نظری و شُهودی است. از جمله زنان عارف می توان به مشتهیلد فُن ماگدِبورگ و هیلدِگارد فُن بینگِن اشاره کرد. مَیستِر اِکهارت نامی ترین عارف مرد این جنبش است که شاگردانی مانند سُویزه و تاولِر از مکتب درس او استفاده کرده اند.

سر این که خداوند، انبیا و ارواح و بلکه موجودات را «کلمه» نامیده است بستگی به شناخت چگونگی ایجاد و ماده ای که از آن، به آن و در آن ایجاد واقع است، دارد.خداوند تاثیر ایجادی را «قول» نامیده است. چنان که می فرماید: «سخن ما به هر چیزی وقتی اراده وجود آن کنیم این است که بدو گوییم: باش! در دم وجود یابد.» پس اگر واسطه ای بین فاعل بودن خداوند و موجودی که پدید می آید، وجود داشته باشد، این «قول» است؛ ولی اگر فعل خداوند به ذات خود باشد که هیچ واسطه ای بین ذات او و بین مفعول وجود نداشته باشد، نام این فعل «کلام» است و ظاهر شونده به آن «کلمه» است. اینکه موجودات « کلمات» نامیده می شوند؛ از این حیث است که آنها با کلمه تکوین یعنی «کن» آفریده شده اند. در قرآن کریم نیز بر کلمه خدا و خلقت عیسی (ع) اشاره رفته است. اگر این سخن درست باشد که کلماتی که انسان بر زبان می آورد، همانا صورت های نفسی است که از سینه اش بیرون می آید، پس می توانیم بگوییم که کلمات وجودی، صورت های خارجی بر نفس رحمانی است؛ یعنی خداوند رحمان هنگام دمیدن تکلم می کند و در نفس او کل عالم شکل می گیرد.

خاستگاه و منشأ تفاسیر عرفانی که به نحوی با مکتب عرفان اسلامی پیوند خورده است، یکی از مباحث مهم در شناخت سبک و شیوۀ تفسیر عرفانی و عناصر بنیادین آن و به ویژه تأثیر و تأثر های این مکتب و شیوۀ تفسیر قرآنی از آموزه ها و منابع غیراسلامی است. این نوشتار با روش تحلیلی و توصیفی، ضمن تحلیل و بازخوانی اندیشه های عرفانی در یهود و مسیحیت، در پی پاسخ به پرسشِ «رابطۀ تفاسیر عرفانی با مکاتب عرفانی یهودی ـ مسیحی» می باشد. مهم-ترین حاصل بررسی این تحقیق آن است که اثرگذاری آموزه های مکاتب عرفانی از جمله عرفان مسیحی و یهودی بر عرفان اسلامی و تفاسیر عرفانی، تنها در جهت تکمیل یا غنی تر ساختن آموزه های این مکتب و شیوۀ تفسیری بوده است. همین طور، فرض این مسئله که عرفان و تفسیر عرفانی ناگزیر باید یک منشأ و سرچشمۀ غیراسلامی داشته باشد، سخنی غیرموجّه و نامقبول است، اگرچه در طول سالیان، اندیشه های فلسفی و دینی گوناگونی در این جریان وارد گردیده است.

واژه قدیس در سنت مسیحی برای افرادی به کار می رود که مسیح (ع) را در خود متبلور ساخته اند و در زندگانی خود روح مسیحیت (Sainthood)را جلوه گر گشته اند. از این رو قدیس در مسیحیت، که خود دینی طریقتی می باشد مفهومی عرفانی می یابد. اما واژه ولی در عرفان اسلامی نیز چون قدیس به کسانی اطلاق می شود که به مقام فنای فی الله رسیده اند و روح محمدی (ص) را که مقام ولایت است در خود متبلور ساخته اند. در سنت مسیحی باید دو معنای شریعتی و طریقتی برای قدیس درنظر گرفت و در سنت عرفانی اسلامی هم باید معنای عام و خاص مفهوم ولی را از یکدیگر جدا ساخت. مقاله حاضر درصدد است به بررشی مفهوم قدیس در سنت مسیحی و مفهوم ولی در عرفان اسلامی بپردازد. این بررسی از نظر درجات، مراحل و چگونگی نیل انسانها به این دو مقام انجام گرفته است.

پژوهش پیش رو به دنبال ویژگیهای معرفت معتبر در خداشناسی عرفان اسالمی با تکیه بر معرفتشناسی موالنا و ابنعربی در قیاس با عرفان مسیحی و معرفتشناسی فلسفی و کالمیست. در این میان، تمایزات نگاه موالنا و ابنعربی به عنوان دو شاخص در عرفان اسالمی با خداشناسی عرفان مسیحی برجسته میشود. نظرات محققان معاصر در تحلیلشان نسبت به معرفت عرفانی و عنایت به آراء برخی فیلسوفان دین، میتواند ارزیابی مهمی به دست دهد که از اهداف این نوشتار است. ضمن بررسی نسبت معرفت عرفانی با عقالنیت، جایگاه معرفت در نظام عرفانی به عنوان ساختاری شهود محور، مورد ارزیابی قرار میگیرد. معرفت معتبر از درگاه سلوک مشروع و معتدل میگذرد و اعتبار آن به نحوه سلوک و باور به خدای یگانه مرتبط است، چراکه شهود صحیح در واقع ناشی از ارتباط درست با حقیقت واحد هستیست و این ارتباط، لوازم مناسب خود را میطلبد. در بررسی نهایی، معرفت عرفانی موالنا و ابنعربی، در حصارِ عقل جزیی و ابزاری نیست و مطابق حقیقتی فراتر به نام عقل کل است. با ایمان مسیحی و آموزه تجسد و نگاه عرفای مسیحی در خداشناسی کامال مغایر است، لذا نمیتوان رویکردهای در تعارض با عقالنیت صریح را از قبیل اتحاد و حلول و تجسد، در خداشناسی ایشان معتبر قلمداد کرد.

چکیده فارسی:آگوستین متالهی است دارای حالات عرفانی و عارفی است صاحب اندیشه های الهیاتی. عقل با عرفان و زهد با تصدی مناصب دینی و اجتماعی در عرفان وی جمع شده اند. در بعد عملی، محور اندیشه عرفانی وی عشق و محبت به خدا و مخلوقات اوست. از دید وی، برای رسیدن به کمال در عشق، شرط مهم فروتنی یعنی عدم رضایت به مقام فعلی و نیاز به حرکت به سمت کمال است. این امر از رهگذر تهذیب نفس، کسب فضایل دینی و دعا و نیایش قابل دستیابی است. سالک با این امور سه گانه، مراتب نفس را از مرتبه نباتی، حسی، عقلی (استدلالی)، آغاز کرده و با طی مرتبه اخلاق و طمانینه، به هدف نهایی، که مرحله تامل است، نائل می آید. آنان که این مراحل را طی کنند، در بعد ادراکی از ادراک حسی مادی و روحانی خیالی گذر کرده اند و با ادراکی عقلی، به معرفت نوری تغییرناپذیر دست یافته اند. در این مرحله، انسان خداوند را همه جا حاضر و ناظر می داند و می یابد که همه حقایق از او تغذیه می کنند. چکیده عربی:أوغسطین هو أحد علماء اللاهوت الذین عرفت عنهم حالاتٌ عرفانیةٌ، فهو عارفٌ یتبنّی أفکاراً لاهوتیةً، حیث جمع مسلکه العرفانی بین العقل والعرفان والزهد وبین تولّی المناصب الدینیة والاجتماعیة، ومن الناحیة العلمیة فقد تمحور مسلکه العرفانی حول التعلّق بالله تعالی ومحبّة مخلوقاته. ومن جملة معتقداته أنّ بلوغ درجة الکمال فی المحبّة مشروطٌ بشرطٍ أساسیٍّ هو التواضع، أی عدم الرضا بالمقام الحالی والشعور بالحاجة إلی الحرکة نحو الکمال، وهذا الأمر إنّما یتحقّق عن طریق تزکیة النفس وتحصیل الفضائل الدینیة والدعاء والتهجّد، فالسالک عبر هذه المبادئ الثلاثة یبتدئ مراتب تکامل النفس من اللاوعی والحسّ والعقل (مرتبة استدلالیة) وبعد طیّ مرتبة الأخلاق والطمأنینة سوف یبلغ المرحلة النهائیة (الهدف الأساسی) أی مرحلة التأمّل. السالک الذی یطوی هذه المراحل هو فی الحقیقة یکون قد طوی البُعد الإدراکی من الإدراک الحسّی المادّی والروحانی التخیّلی، وبالتالی سوف یمتلک معرفةً نورانیةً لا یطرأ علیها التغییر عن طریق الإدراک العقلیّ، وفی هذه المرحلة یری الله تعالی حاضراً وناظراً فی کلّ مکانٍ ویدرک أنّ جمیع الحقائق فی الوجود إنّما تنتهل ما لدیها منه.

تفسیر کتاب مقدس در سنت مسیحی، سابقه ای طولانی دارد. نخستین مفسر مسیحی را در واقع می توان خود عیسی دانست. او برای هماهنگ کردن متون مسیحی با عهد قدیم به تفسیر بعضی از آیات عهد قدیم پرداخت. سنت تفسیری مسیحیت در این مقاله در سه بخش عمده خلاصه شده است. مکتب اسکندریه، مکتب انطاکیه و مکتب رومی (لاتین). هر یک از این مکتب های تفسیری را با آبای ویژه ای نمایندگی می کرده اند. آبای اسکندرانی، متون مقدس را به روش تمثیلی تفسیر می کرده اند. آبای انطاکی از روش لفظی پیروی می کرده اند. آبای لاتینی که از فرهنگ و زبان روم متاثر بوده اند، گاه به روش تمثیلی و گاه به روش لفظی، کتاب مقدس را تفسیر می کرده اند.